Κύρος διαθήκης υπό το νέο κληρονομικό δίκαιο

Από τη συγκριτική εξέταση των διατάξεων που αφορούν το κύρος της διαθήκης προκύπτει ότι δεν έχουν επέλθει ουσιώδεις μεταβολές μεταξύ του προϊσχύσαντος και του νέου κληρονομικού δικαίου. Η σημαντικότερη μεταβολή αφορά τη διεύρυνση της έννοιας της διάταξης τελευταίας βούλησης, στην οποία πλέον υπάγεται όχι μόνο η διαθήκη αλλά και η κληρονομική σύμβαση. Κατά τα λοιπά, οι ρυθμίσεις που αφορούν το κύρος της διαθήκης διατηρούνται κατά βάση αμετάβλητες.

Η σύνταξη ή η ανάκληση διαθήκης πριν από την έναρξη ισχύος του νέου κληρονομικού δικαίου, δηλαδή πριν την 16η Σεπτεμβρίου του 2026, διέπεται, ως προς τον τύπο και την ικανότητα του διαθέτη, από το έως τώρα δίκαιο, ακόμα και αν ο διαθέτης αποβιώσει μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος (Άρθρο 33). Αντίθετα, για διαθήκες που συντάσσονται μετά την 16η Σεπτεμβρίου 2026, ισχύουν οι διατάξεις του νέου κληρονομικού δικαίου.

Ως προς τους γενικούς κανόνες που διέπουν κάθε τύπο διαθήκης, σημειώνονται οι εξής μεταβολές. Όσον αφορά την ικανότητα σύνταξης διαθήκης, η ρύθμιση για την ανηλικότητα επικαιροποιείται, προβλέποντας ότι ανίκανοι προς σύνταξη διαθήκης είναι πλέον οι ανήλικοι που δεν έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους. Η αυτοπρόσωπη σύνταξη παραμένει υποχρεωτική (Άρθρο 1716). Η συνδιαθήκη επιτρέπεται πλέον και ισχύει ως κληρονομική σύμβαση (Άρθρο 1717). Ως προς την ακυρωσία της διαθήκης λόγω παράλειψης μεριδούχου, με τη νέα ρύθμιση αυτή περιορίζεται μόνον στο μέρος κατά το οποίο θίγεται η εξ αδιαθέτου μερίδα του παραλειφθέντος μεριδούχου, χωρίς ουσιαστική μεταβολή κατά τα λοιπά (Άρθρο 1771). Τέλος, η διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών εκσυγχρονίζεται, καθώς προβλέπεται πλέον ότι αυτή πραγματοποιείται μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας «Μητρώο Διαθηκών», που τηρείται από τους Συμβολαιογραφικούς Συλλόγους (Άρθρο 1759).

Ειδικότερα ως προς την ιδιόγραφη διαθήκη, αυτή εξακολουθεί να γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, να χρονολογείται και να υπογράφεται από αυτόν. Με τον νέο νόμο μετριάζεται η αυστηρότητα ως προς την αναγραφή της χρονολογίας, καθώς η ελλιπής χρονολογία προστίθεται πλέον στους λόγους που δεν επιφέρουν αυτοδικαίως την ακυρότητα της ιδιόγραφης διαθήκης, όπως ίσχυε ήδη για την ψευδή ή εσφαλμένη χρονολογία. Απλές προσθήκες σε περιθώριο ή σε υστερόγραφο πρέπει να υπογράφονται από τον διαθέτη, διαφορετικά θεωρούνται σαν να μην έχουν γραφεί. Διαγραφές, παρεγγραφές, ξύσματα ή άλλα συναφή εξωτερικά ελαττώματα της διαθήκης πλέον περιγράφονται από τον συμβολαιογράφο που προβαίνει στη δημοσίευσή της, και όχι από το δικαστήριο όπως ίσχυε υπό το προηγούμενο καθεστώς, και δύνανται να επιφέρουν ολική ή μερική ακυρότητα της διαθήκης (Άρθρο 1721). Ως προς την κατάθεσή της, η ιδιόγραφη διαθήκη κατατίθεται πλέον από τον διαθέτη αυτοπροσώπως στον συμβολαιογράφο για φύλαξη, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι εμπεριέχει την αληθινή του βούληση (Άρθρο 1722). Εισάγεται επίσης νέος περιορισμός για τις ιδιόγραφες διαθήκες που συντάσσονται από πρόσωπα νοσηλευόμενα ή περιθαλπόμενα σε φορείς παροχής υπηρεσιών υγείας ή κοινωνικής φροντίδας: τέτοια διαθήκη είναι άκυρη κατά το μέρος που ευνοεί πρόσωπα συνδεόμενα με τους φορείς αυτούς και τους στενούς συγγενείς τους, εκτός αν πρόκειται για πρόσωπα που θα καλούνταν ούτως ή άλλως εξ αδιαθέτου στην κληρονομία (Άρθρο 1724).

Ως προς τη δημόσια διαθήκη, αυτή εξακολουθεί να συντάσσεται με δήλωση του διαθέτη περί της τελευταίας του βούλησης ενώπιον συμβολαιογράφου, πλέον όμως απαιτείται η παρουσία δύο μαρτύρων αντί των τριών που ίσχυαν υπό το προηγούμενο καθεστώς, οι οποίοι μπορεί να είναι είτε δύο ιδιώτες μάρτυρες είτε ένας δεύτερος συμβολαιογράφος και ένας μάρτυρας (Άρθρο 1725), ενώ οι λοιπές προϋποθέσεις ως προς τους μάρτυρες παραμένουν αμετάβλητες. Στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού των προβλεπόμενων μέσων, σε περίπτωση σοβαρής αναπηρίας λόγου ο διαθέτης δύναται πλέον να χρησιμοποιεί μηχανικά ή ηλεκτρονικά μέσα που επιτρέπουν τη φωνητική απόδοση της τελευταίας του βούλησης ή να προσλαμβάνει διερμηνέα, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 1738 (Άρθρο 1731). Ως προς το περιεχόμενο της δημόσιας διαθήκης δεν έχει επέλθει νέα αλλαγή.

Τέλος, για την κατάρτιση μυστικής διαθήκης, ο διαθέτης εξακολουθεί να εγχειρίζει έγγραφο στον συμβολαιογράφο δηλώνοντας προφορικά ότι περιέχει την τελευταία του βούληση, πλέον όμως παρίστανται δύο μάρτυρες αντί των τριών που ίσχυαν υπό το προηγούμενο καθεστώς, οι οποίοι μπορεί να είναι είτε δύο ιδιώτες μάρτυρες είτε ένας δεύτερος συμβολαιογράφος και ένας μάρτυρας (Άρθρο 1739).

* Οι πληροφορίες είναι ακριβείς με βάση τα δεδομένα που είναι γνωστά στο συντάκτη κατά το χρόνο συγγραφής του άρθρου. Δεν έχουμε υποχρέωση να επικαιροποιούμε τα αναρτημένα άρθρα. Η δικηγορική μας εταιρεία δεν αναλαμβάνει ευθύνη έναντι οποιουδήποτε τρίτου που δεν είναι εντολέας μας και δεν έχει υπογράψει τους όρους συνεργασίας μας.